Czym jest spadek – regulacje określone w prawie spadkowym

Życie każdego człowieka ma swój koniec, z którym wiąże się wiele różnego rodzaju dylematów. Jednym z nich jest pytanie dotyczące majątku oraz tego, co się z nim stanie po śmierci. Na jakich zasadach dziedziczy się spadek i kto w pierwszej kolejności może się o niego ubiegać? Uregulowaniu tego rodzaju kwestii służy wiele instytucji, w tym między innymi testament, darowizna na wypadek śmierci, a także wydziedziczenie.

Zgodnie z definicją spadku, po zmarłej osobie można odziedziczyć nie tylko cenne rzeczy, ale również pewne prawa. Według przepisów kodeksu cywilnego, spadek to ogół praw i obowiązków, które należą do spadkodawcy w momencie jego śmierci – przechodzą one następnie na spadkobierców.

Istotną częścią prawa spadkowego jest instytucja dziedziczenia, którą reguluje kodeks cywilny z 23 kwietnia 1964 roku. Zgodnie z prawem, wyróżnia się dwa porządki dziedziczenia – jednym z nich jest dziedziczenie testamentowe, natomiast drugi to system dziedziczenia ustawowego. Trzeba jednak zaznaczyć, że pierwszeństwo zostało przyznane dziedziczeniu testamentowemu.

Współczesne prawo spadkowe dopuszcza jednak także inne formy przekazywania majątku. Coraz bardziej popularny staje się zapis windykacyjny w testamencie, który nazywany jest także rozrządzeniem testamentowym. Na jego mocy spadkodawca postanawia, że wyznaczona konkretna osoba nabywa przedmiot z chwilą otwarcia spadku. Taka osoba jest określana mianem zapisobiorcy.

Wiele osób obawia się odziedziczenia spadku z długami. Niekiedy rzeczywiście zadłużenie może przerastać aktywa, a wówczas nabycie takiego spadku może okazać się dość problematyczne. Dlatego polskie prawo dopuszcza możliwość odrzucenia spadku. Taka czynność polega na złożeniu stosownego oświadczenia przez spadkobiercę, w którym zrzeka się praw i obowiązków wchodzących w skład spadku. Istotne jest, by takie zrzeczenie odbyło się przed notariuszem bądź sądem.

Po zmarłej osobie można odziedziczyć nie tylko przedmioty, ale także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu czy nawet przedsiębiorstwo. Niekiedy zdarza się, że osoba prowadząca działalność gospodarczą umiera, a prowadzona przez nią firma jest przejmowana przez bliskich. Nie można odziedziczyć jednoosobowej działalności (formalnie nie może ona zmienić właściciela), ale można odziedziczyć kilkuosobową firmę.

Warto wiedzieć, że spadek może zostać odziedziczony również przez osobę niepełnoletnią. Osoby małoletnie nie mogą jednak samodzielnie rozporządzać spadkiem. Spadek nabyty przez małoletniego staje się wprawdzie jego majątkiem, ale prawo do zarządzania nim przypada jego rodzicom bądź prawnym opiekunom (wynika ono z władzy rodzicielskiej przysługującej rodzicom i opiekunom).

Zgodnie z prawem spadkowym, niezależnie od treści testamentu bliscy zmarłej osoby mają pełne prawo do zachowku. Zagwarantowaną część spadku mają przede wszystkim: zstępni, małżonek zmarłego, a także jego rodzice. Co więcej, w niektórych sytuacjach bliscy jako spadek mogą także otrzymać środki z ZUS i OFE. Są to pieniądze emerytalne, które wypłaca się na określonych zasadach.

Prawo spadkowe reguluje nie tylko kwestie związane z dziedziczeniem testamentowym i ustawowym. Istotne znaczenie mają także podatki od spadków, które są pobierane na podstawie ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn. Prawo spadkowe ponadto reguluje sprawy dotyczące apelacji w postępowaniu spadkowym oraz wysokość opłat procesów spadkowych.